31-123 Kraków, ul. Krupnicza 38 KRS: 0000073816 

Lubuskie ścieżki, szlaki i barwy

 

Alina Gajec

magister konserwatorstwa i muzealnictwa

nauczycielka historii sztuki i edukacji regionalnej

w Młodzieżowym Centrum Kultury i Edukacji Dom Harcerza im. Janusza Korczaka w Zielonej Górze

 

Rola i zadania placówki wychowania pozaszkolnego
w upowszechnianiu wiedzy o regionie i w budowaniu postaw patriotycznych wśród dzieci i młodzieży
na przykładzie działalności Młodzieżowego Centrum Kultury i Edukacji Dom Harcerza w Zielonej Górze
.

 

Edukacja regionalna powinna z definicji odnosić się do wydzielonego, stosunkowo jednorodnego obszaru, odróżniającego się od terenów przyległych określonymi cechami naturalnymi lub nabytymi, kulturowymi. Jednak dzieje Zielonej Góry i obszaru, na którym położone jest miasto, są w wyższym stopniu złożone i dopiero współcześnie teren ten tworzy bardziej jednorodną strukturę. Województwo lubuskie wywodzi swoją nazwę od historycznej dzielnicy Polski położonej po obu stronach środkowej Odry, między Śląskiem i Pomorzem. Jednakże żadna ze stolic obecnego województwa nie wchodziła w skład Ziemi Lubuskiej, natomiast historyczna stolica; Lubusz, znajduje się teraz na terenie Niemiec. Obszar województwa obejmuje ziemie należące do odrębnych krain geograficznych: Dolnego Śląska, Dolnych Łużyc, Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej i Pomorza Zachodniego, nie posiada on też jednolitej historii, a w przeszłości należał do różnych organizmów politycznych. Dzieje tych terenów zazwyczaj są pomijane w powszechnych opracowaniach, brak też istotnych informacji w podręcznikach szkolnych. Tym większe wyzwanie stawiane jest regionalistom i trudniejsza jest rola nauczycieli, by w swojej pracy uwzględniali choć najważniejsze elementy tej historycznej układanki.

Miasto Zielona Góra rozwinęło się z niewielkiej osady, powstałej na przecięciu kilku szlaków handlowych, położonej na północnej rubieży Dolnego Śląska. Pierwszych osadników sprowadzono za panowania księcia Henryka Brodatego i za datę początków tego zasiedlenia przyjmuje się rok 1222. Sto lat później po raz pierwszy została odnotowana nazwa Gruneberg. Zmiany przynależności państwowej, poczynając od Państwa Piastowskiego, przez Koronę Czeską, cesarstwo habsburskie, Królestwo Pruskie, cesarstwo niemieckie, aż po powojenną Polskę pozostawiły wyraźne ślady na historii materialnej, społecznej i duchowej obecnej stolicy Ziemi Lubuskiej.

Poznanie złożoności dziejów naszego regionu i miasta odbywa się w Młodzieżowym Centrum Kultury i Edukacji przede wszystkim na cyklicznych zajęciach prowadzonych dla różnych grup wiekowych, dla których programy edukacyjne są odpowiednio dostosowane. Są to zajęcia kreatywne, uczestnicy otrzymują zadania do wykonania, jak na przykład na warsztatach Policzmy Zieloną Górę realizowanych w ramach autorskiego programu dla gimnazjalistów Zielonogórska ścieżka matematyczna. Program ten ma na celu kształtowanie umiejętności matematycznych poprzez poznanie kultury swojej miejscowości. Na zajęciach Zielonogórska starówka dawniej i dziś uczniowie robią pomiary rynku lub historycznych budowli metodami dawnymi i współczesnymi. Następnie wykorzystując swoje badania wykonują makiety obiektów, tworzą albumy zawierające rysunki i odpowiednie obliczenia. Przy okazji poznają dzieje Zielonej Góry. Odpowiednie programy poznawania zabytków miasta realizowane są z przedszkolakami, a efekty bywają równie wzruszające.

Po II wojnie światowej, w wyniku rozstrzygnięć geopolitycznych miasto nasze znalazło się w granicach Polski. Wtedy nastąpił też proces wysiedlenia większości mieszkańców narodowości niemieckiej oraz zasiedlenia przybyszami głównie z terenów Wielkopolski i obszaru włączonego do ZSRR. Przywieźli oni ze sobą bagaże doświadczeń oraz własne, bogate zwyczaje. Wytworzyła się więc na tych terenach współczesna, swoista mozaika kulturowa. Również w nowych, często mieszanych, rodzinach obrządki z różnych terenów splatają się ze sobą. Nowe pokolenia zielonogórzan są więc otwarte na rozmaite tradycje, w tym na dziedzictwo poprzednich mieszkańców. W MCKiE cyklicznie organizujemy przed świętami warsztaty, na których dzieci wykonują dekoracje inspirowane wzorami ze świata ich przodków. Często też grupy odwiedzają muzeum etnograficzne, gdzie powstają prace pod kierunkiem twórców ludowych.

Dziadkowie tych dzieci przybyli tu po zakończeniu działań wojennych. W sporządzonej 10 czerwca 1945 roku, przez pierwszego pełnomocnika tworzącego na tych terenach nową administrację polską, notatce możemy przeczytać: Tak miasto i powiat niezniszczone. Dużo winnic. I właśnie z winnic słynęło i słynie nasze miasto. Tradycje winiarskie są istotnym składnikiem naszego dziedzictwa kulturowego. Utrwaliła się już społeczna świadomość, że Zielona Góra jest winiarską stolicą Polski nie tylko w kultywowaniu tradycji, lecz także za sprawą odradzających się współcześnie plantacji i produkcji wina. Na terenach Środkowego Nadodrza odnotowano istnienie winnic już w XII wieku, krzewy winorośli przywieźli w tym czasie prawdopodobnie flamandzcy osadnicy. Pierwsza pisana kronikarska wzmianka o zielonogórskich winnicach pochodzi z 1314 roku, a najsłynniejsza plantacja znajduje się w centralnym punkcie miasta na Winnym Wzgórzu otaczając palmiarnię, której zabudowa kryje historyczny domek właściciela Augusta Gremplera. To on wraz z Karlem Samuelem Häuslerem i Gottlobem Försterem założyli pierwszą w Niemczech wytwórnię wina musującego. W XIX wieku do Zielonej Góry przyjeżdżali bogaci kuracjusze by zażywać ampeloterapii, czyli leczenia dolegliwości winogronową dietą. Wielowiekowa tradycja miasta związana z produkcją alkoholu wzbudza jednak pewne rozterki natury etycznej w propagowaniu jej wśród dzieci i młodzieży. Nauczycielowi przypada więc odpowiedzialna rola przekazania tak specyficznej tradycji kultury. W naszej placówce nie unikamy jednak trudnych tematów. Dla dzieci i młodzieży przebywających w placówkach opiekuńczo - wychowawczych i wychowujących się środowiskach zagrożonych problemem alkoholowym od siedmiu lat organizuję aktywne zajęcia pozaszkolne zatytułowane Odkrywamy tajemnice przeszłości, są one realizowane w formie warsztatów artystyczno - terapeutycznych, których celem jest zwiększenie potencjału rozwoju dzieci i młodzieży. Staram się pokazać możliwości ciekawego spędzenia wolnego czasu, rozwijać wiedzę o historii i sztuce Środkowego Nadodrza, budować odczucie łączności z dziedzictwem poprzednich pokoleń, w tym poszanowania dorobku różnych twórców, ale najważniejsze jest tworzenie świadomości własnych możliwości twórczych poprzez rozwijanie indywidualnych zainteresowań młodych ludzi.

Jesienią zbiory winogron kończono huczną zabawą zwaną Winobraniem. Od 1856 roku świąteczny dzień Winobrania, urzędowo ogłaszany przez radę miejską, rozpoczynał barwny korowód. Na czele pochodu maszerował Bachus, symbol płodnych sił przyrody, wina i winnej latorośli. Święto Winobrania obchodzone jest do dziś, dzieci i młodzież z naszej placówki, przy bardzo aktywnym wsparciu kadry, włączają się do zabawy. Co roku przygotowywany jest barwny pokaz na zadany temat. Natomiast muzyczne i choreograficzne tradycje ludowe terenów lubuskich prezentuje Zespół Taneczny Maki.

W 2010 roku w centralnym punkcie zielonogórskiego deptaka ustawiono figurę przedstawiającą siedzącego Bachusa, od tego czasu w przestrzeni miejskiej pojawiły się figurki bachusików; mają one swoje imiona, przedstawiane są z odpowiednimi atrybutami i wykonują różne czynności, w zależności od intencji fundatora. Wędrówka szlakiem bachusikowym po mieście staje się pretekstem dla dzieci i młodzieży do poznania miasta; jego mieszkańców, artystów, topografii i historii. Najbogatsza oferta edukacyjna skierowana jest właśnie do najmłodszych zielonogórzan, dla nich organizowane są tematyczne wycieczki po mieście, wizyty w muzeach i galeriach, spotkania z miejscowymi artystami oraz zajęcia artystyczne w przedszkolach i szkołach podstawowych.

Bywały też kręte zielonogórskie ścieżki. Do ciemnych kart historii miasta należą liczne procesy o czary, jakie miały miejsce w wiekach XVII i XVIII, które kończyły się zazwyczaj spaleniem nieszczęśniczek na stosach, bo w większości ofiarami ponurego zabobonu padały kobiety, wywodzące się zwykle z biedoty miejskiej lub wiejskiej, które często zajmowały się znachorstwem i wróżbiarstwem. W Muzeum Ziemi Lubuskiej znajduje się Muzeum dawnych tortur, obrazujące okrucieństwa tamtych czasów. Dzisiejsze uliczki starego miasta skrywają zupełnie inne historie. Ale kiedy idąc jasną i gwarną ulicą, mijając odnowione domy, gdzie zewsząd atakują nas reklamy, skręcimy w uliczkę wyłożoną niewygodnym, koślawym brukiem, odnajdujemy ślady dawnych czasów; pod łuszczącą się elewacją pokazuje się fragment dawnego szyldu, chyba w języku niemieckim, na nim część napisu w języku polskim. W pracowni fotografii naszego centrum kultury cykliczne realizowany jest temat Zaułki Zielonej Góry, i co roku na wystawie pojawiają się nowe prace ukazujące intrygujące, mało znane fragmenty miasta.

Pojęcie region może odnosić się również do terenów, które w przeszłości tworzyły wspólny krajobraz kulturowy. Takim obszarem jest dzisiejsza Ziemia Lubuska oraz część Brandenburgii i Saksonii. Młodzieżowe Centrum Kultury i Edukacji Dom Harcerza w Zielonej Górze realizuje liczne projekty wspólnie z wieloma instytucjami i placówkami kultury po obu stronach granicy na Odrze.

Do najciekawszych należy udział w realizacji transgranicznego projektu upowszechniania dziedzictwa kulturowego wśród dzieci i młodzieży Moje? Twoje? Nasze! Dziedzictwo, które łączy. Jest to polsko - niemiecki projekt edukacyjny przygotowany przez Fundację Dobro Kultury we współpracy z Katedrą Ochrony Zabytków na Uniwersytecie Europejskim Viadrina. Fundacja ta ma na celu zachęcanie mieszkańców pogranicza polsko - niemieckiego do angażowania się w opiekę nad lokalną spuścizną kulturową, co w następstwie prowadzi do wzmacniania więzi międzyludzkich i rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. Kanwą tego projektu są historyczne siedziby rodu Schoenaichów.

W maju 2015 roku wspólnie z nauczycielami z Zespołu Placówek Oświatowych w Siedlisku (dawnej rezydencji rodu Schoenaich - Carolath) prowadziłam warsztaty artystyczne przygotowane dla grup młodzieży z Polski, z Ukrainy i z Niemiec. We wspaniałej scenerii zamkowej młodzi ludzie wykonali między innymi rysunki oryginalnych detali architektonicznych, by następnie nazwać je w swoim języku i językach swoich kolegów. Uczestnikom udało się również przedstawić małą etiudę teatralną inspirowaną historycznym miejscem. Tworząc prace plastyczne, angażując się w działania teatralne młodzież poznała historię byłych właścicieli rezydencji, miała również możliwość zawrzeć współczesne przyjaźnie.

Z kolei na seminarium poświęconym dydaktyce w upowszechnianiu dziedzictwa kulturowego i praktycznym metodom edukacji o zabytkach w Neuzelle został zaprezentowany nasz autorski projekt; Tajemnice pałacu w Zatoniu. Celami tego przedsięwzięcia było:

  • Przedstawienie mieszkańcom Zatonia i okolic oferty edukacyjnej Młodzieżowego Centrum Kultury i Edukacji Dom Harcerza w Zielonej Górze.
  • Integracja społeczności Zielonej Góry i Zatonia poprzez wspólne działania artystyczne inspirowane miejscem o ciekawej historii.
  • Tworzenie więzi emocjonalnej z najbliższym środowiskiem z historią rodzinną i ojczystą.
  • Świadomość łączności z dziedzictwem poprzednich pokoleń.
  • Kształtowanie odpowiednich postaw etycznych takich jak otwartość, twórcze działanie i poszanowanie poglądów innych, samodzielność myślenia, krytycyzm, dociekliwość.
  • Poszanowanie i tolerancja dla innych kultur i narodów, odrzucanie wszelkich form fanatyzmu, nienawiści rasowej i totalitaryzmu.

W ramach tego projektu w czerwcu 2015 roku przeprowadzone były warsztaty artystyczne, na których dzieci i młodzież, a także ich rodzice poznali historię pałacu w Zatoniu. Szczególnie intrygujące okazały się losy dawnych właścicieli tej rezydencji. Zajęcia były więc śledzone przez dziennikarskich detektywów i fotografów.

Powstały również wspaniałe prace plastyczne inspirowane historycznym miejscem i ówczesnymi mieszkańcami pałacu. W październiku tego roku została zorganizowana wystawa prac, którą połączono z opowieściami o dawnych i współczesnych mieszkańcach Zatonia. Na koniec w Muzeum Zielonej Góry mogliśmy prześledzić na makietach rozwój urbanistyczny naszego miasta, i najświeższą zmianę, czyli przyłączenie okolicznych wsi, w tym właśnie Zatonia, do struktury miasta, co zostało przedstawione dodatkowo na planszy.

Projekt ten bardzo spodobał się uczestnikom i postanowiliśmy kontynuować go w 2016 roku. Tym razem zorganizowaliśmy rodzinne warsztaty artystyczno – edukacyjne Dawno temu przy zielonej górze. W Muzeum Środkowego Nadodrza w Świdnicy odbył się piknik archeologiczny. Celem spotkania było przeprowadzenie działań twórczych inspirowanych historią miejsca, w którym mieszkają rodziny. Uczestnicy poznali przeszłość i bogatą kulturę najbliższej okolicy, wykonali też oryginalną biżuterię inspirowaną znaleziskami archeologicznymi.

Kompatybilnie z tym projektem, od trzech lat Młodzieżowe Centrum Kultury i Edukacji organizuje letnie plenery plastyczne zatytułowane Piękno i natura. Zawsze wybierane są miejsca pełne czaru, o ciekawej historii, takie jak Łagów położony na przesmyku dwóch jezior, z zamkiem joannitów, Brody z barokowym zespołem parkowo -  pałacowym. Młodzież z naszej placówki oraz z gimnazjum w Neuzelle poznaje urokliwe miejsca przyrodnicze, ciekawostki regionu i tworzy prace plastyczne nimi inspirowane.

Spotkania młodych ludzi mieszkających po obu stronach Odry odbywają się podczas Polsko-Niemieckiego Festiwalu Młodzieży, który organizują przemiennie placówki z miast partnerskich; Zielonej Góry i Cottbus. Na nim to prezentowany jest współczesny dorobek kultury regionu, w tym naszych domów kultury; młodzi ludzie uczestniczą w licznych warsztatach artystycznych, których zwieńczeniem jest wspólny spektakl finałowy.

Celem zajęć edukacji regionalnej prowadzonych w Młodzieżowym Centrum Kultury i Edukacji Dom Harcerza w Zielonej Górze jest kształtowanie myślenia oraz świadomości historycznej i artystycznej uczestników. Kierujemy się na intelektualny, emocjonalny i zmysłowy rozwój młodego człowieka. Ważne jest by jego zrozumienie procesów dziejowych i znajomość dzieł sztuki z danego terenu umożliwiała powiązanie zagadnień ogólnohistorycznych z historią i bogatą sztuką Środkowego Nadodrza. W zajęciach biorą udział przedszkolaki, uczniowie szkół podstawowych, gimnazjalnych, ponadgimnazjalnych i studenci, bardzo chętnie do działań włączają się też rodzice.

Przedstawione przeze mnie projekty, to tylko fragment naszych działań, stale jesteśmy otwarci na kolejne wyzwania i poszukujemy nowych ścieżek, budujących szlaki barwnej kultury regionu.

Polskie Stowarzyszenie
Wychowania Pozaszkolnego
im. Aleksandra Kamińskiego
Siedziba i adres: ul. Krupnicza 38 31-123 Kraków
Telefon: +48 12 4300015 w. 229
Fax: +48 12 430 00 15 w. 226
Internet:  www.pswp.edu.pl
e-mail: pswp@pswp.edu.pl
Data rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym – 19.12.2001 r.
Nr KRS: 0000073816
REGON: 356386587
Konto bankowe PKO S.A. o Kraków 31 1020 2892 0000 5802 0137 8942

Logowanie

Statystyki

Odwiedza nas 74 gości oraz 0 użytkowników.

Odsłon artykułów:
33716